p-qiymat nimani anglatadi

Har bir statistik test oxirida p-qiymat degan son chiqadi. U 0 dan 1 gacha bo‘ladi va deyarli hamma uni noto‘g‘ri tushunadi.

Ta’rif

p-qiymat — agar hech qanday haqiqiy farq bo‘lmaganda, biz kuzatgandek yoki undan ham kuchliroq natija tasodifan chiqish ehtimoli.

Diqqat qiling: bu “farq yo‘q” degan taxmindan boshlanadi. Bu taxmin nol gipoteza deb ataladi. p-qiymat kichik bo‘lsa — masalan 0,01 — demak, farq yo‘q degan taxmin bilan bunday natijani tushuntirish qiyin. Shunda nol gipoteza rad etiladi.

p-qiymat NIMA EMAS

• Gipoteza to‘g‘ri bo‘lish ehtimoli emas. p = 0,03 “gipotezam 97% to‘g‘ri” degani emas.
• Farqning kattaligi emas. Juda kichik, amalda ahamiyatsiz farq ham katta namunada p < 0,001 berishi mumkin.
• Natija takrorlanishining kafolati emas.

0,05 qayerdan kelgan

Hech qanday matematik sababdan emas. 1925-yilda Ronald Fisher uni qulay chegara sifatida taklif qilgan, keyin odat bo‘lib qolgan. 0,049 va 0,051 orasida tabiiy hech qanday chegara yo‘q — ikkalasi ham deyarli bir xil darajada ishonchsiz.

Sinab ko‘ring

Quyida bir namunali t-test. Namuna katagiga 52 49 51 53 50 52 51 yozing, Taqqoslanayotgan o‘rtacha (μ₀) katagiga 50 yozing va hisoblang.

Endi μ₀ ni 51 ga o‘zgartiring. Ma’lumot o‘zgarmadi, lekin p-qiymat keskin oshadi — chunki savol o‘zgardi. p-qiymat ma’lumotning emas, ma’lumot bilan savolning birgalikdagi xossasi.

Amaliy maslahat

Natijani hech qachon faqat p-qiymat bilan bayon qilmang. Uch narsani birga ayting: farq qancha, ishonch oralig‘i qanday va p-qiymat qancha. Faqat oxirgisi eng kam ma’lumot beradi.