Ishonch oralig‘i: bitta son o‘rniga oraliq
p-qiymatdan ko‘ra ko‘proq narsa aytadigan ko‘rsatkich.
Namunadan hisoblangan o‘rtacha — taxmin. U bosh to‘plamning haqiqiy o‘rtachasiga teng bo‘lishi deyarli mumkin emas. Savol shu: qanchaga yaqin?
Ishonch oralig‘i shunga javob beradi. “95% ishonch oralig‘i 168 dan 174 gacha” degani — ushbu usul bilan hisoblangan oraliqlarning 95 foizi haqiqiy o‘rtachani ichiga oladi.
Diqqat: nozik farq
Ko‘p odam buni “haqiqiy o‘rtacha 168–174 orasida bo‘lish ehtimoli 95%” deb tushunadi. Bu unchalik to‘g‘ri emas. Haqiqiy o‘rtacha — qat‘iy son, u oraliqda yo bor, yo yo‘q. 95% — usulning xossasi, bu aniq oraliqniki emas.
Nimaga bog‘liq
Oraliq kengligi uch narsadan kelib chiqadi:
| Nima | Ta’siri |
|---|---|
| Tarqoqlik katta | Oraliq kengayadi |
| Namuna katta | Oraliq torayadi |
| Ishonch darajasi yuqori (99%) | Oraliq kengayadi |
Oxirgisi mantiqiy: ko‘proq ishonch istasangiz, kengroq to‘r tashlashingiz kerak. 100% ishonch oralig‘i “minus cheksizlikdan plyus cheksizlikkacha” bo‘lardi — mutlaqo rost va mutlaqo foydasiz.
Nega p-qiymatdan yaxshiroq
p-qiymat faqat “farq bormi” deydi. Ishonch oralig‘i esa farq qancha ekanini ham aytadi.
Ikki dori sinovini tasavvur qiling, ikkalasida ham p = 0,03:
- Birinchisi: bosimni 1–2 birlikka tushiradi.
- Ikkinchisi: bosimni 10–25 birlikka tushiradi.
p-qiymat bo‘yicha ular bir xil. Amalda esa butunlay boshqa. Shuning uchun ilmiy jurnallar tobora ko‘proq ishonch oralig‘ini talab qilmoqda.
Sinab ko‘ring
Bir namunali t-test natijasida ishonch oralig‘i ham chiqadi.
Namuna ga 168 172 165 180 174 169 yozing,
Taqqoslanayotgan o‘rtacha (μ₀) ga 170 yozing.
Endi Ahamiyatlilik darajasi (α) ni 0,01 ga o‘zgartiring —
ishonch oralig‘i kengayadi, chunki 99% ishonch talab qilinmoqda.